Τέταρτο
Δεν υπάρχουν σχόλια 643 Προβολές

Η μελαγχολία του δειλινού

crow-2735907_1280 fb

crow-2735907_1280 (1)


Αυτή την εβδομάδα διαβάζω  ένα από τα ομορφότερα βιβλία που έχουν περάσει από τα χέρια μου τα τελευταία χρόνια. Ο ήρωας του μυθιστορήματος είναι ένας συγγραφέας που πάσχει από μια βαθιά μελαγχολία κάθε που βραδιάζει, μόνο όταν βραδιάζει. Τον διακατέχει ένα βαρύ άγχος και στο μυαλό του ρέει μόνο κατάμαυρη φαιά ουσία. Κάπως έτσι το περιγράφει. Το μόνο του καταφύγιο η τέχνη και οι σκέψεις του γύρω από αυτή. Δεν μπόρεσα να μην χαμογελάσω ανακουφισμένη διαβάζοντας τις αναφορές του στην εν λόγω μελαγχολία, αφού τόσα χρόνια νόμιζα ότι ήμουν η μοναδική με αυτές τις σκέψεις.

Ίσως τα αναγνώσματά μου είναι ελλιπή και δεν είχε τύχει μέχρι ώρας να συναντήσω κάτι ανάλογο. Ίσως πάλι όταν ο Καραγάτσης μου μιλούσε να ήμουν πολύ μικρή για να τον καταλάβω. Ενδόμυχα όμως ζητούσα καιρό έναν τέτοιο χαρακτήρα να μου κλείσει το μάτι. Κατά βάθος νόμιζα ότι είμαι η μόνη. Νόμιζα ότι κανένας άλλος δεν νιώθει την πόλη ολόκληρη να τον πλακώνει κάθε που πέφτει ο ήλιος.

Εντυπωσιασμένη τόσο από την σατανική αυτή «σύμπτωση», έκανα μια μικρή αναζήτηση επί του θέματος, η οποία με οδήγησε στην ανακάλυψη του περίφημου καθώς φαίνεται, μποντλαιρικού όρου spleen. Η αγγλική λέξη χρησιμοποιείται στον λογοτεχνικό κόσμο ήδη από τον 18ο αιώνα, αλλά ήταν ο Baudelaire που της έδωσε τη σημασία με την οποία είναι πλέον γνωστή.

Είμαι σαν κάποιο βασιλιά σε μια σκοτεινή χώρα,
πλούσιον, αλλά, χωρίς ισχύ, νέον, αλλά από τώρα
γέρο, που τους παιδαγωγούς φεύγει, περιφρονεί,
και την ανία του να διώξει ματαιοπονεί
μ’ όσες μπαλάντες απαγγέλλει ο γελωτοποιός του.

Τίποτε δε φαιδρύνει πια το μέτωπο του αρρώστου,
ούτε οι κυρίες ημίγυμνες, πού είν’ έτοιμες να πουν,
αν το θελήσει, πώς πολύ-πολύ τον αγαπούν,
ούτε η αγέλη των σκυλιών, οι ιέρακες, το κυνήγι,
ούτε ο λαός, προστρέχοντας, η πόρτα όταν ανοίγει.

Γίνεται μνήμα το βαρύ κρεβάτι του, κι αυτός,
χωρίς ένα χαμόγελο, σέρνεται σκελετός.

Χρυσάφι κι αν τού φτιάνουν οι σοφοί, δε θα μπορέσουν
το σαπισμένο τού είναι του στοιχείο ν’ αφαιρέσουν,
και με τα αιμάτινα λουτρά, τέχνη ρωμαϊκή,
ιδιοτροπία των ισχυρών τότε γεροντική,
να δώσουνε θερμότητα σ’ αυτό το πτώμα που έχει
μόνο της Λήθης το νερό στις φλέβες του και τρέχει.

Spleen- Charles Baudelaire
Σε Μετάφραση του K. Γ. Καρυωτάκη

Πόσο λυπάμαι που τόσα χρόνια δεν είχε βρεθεί μπροστά μου το συνταρακτικό αυτό ποίημα του Γάλλου ποιητή για να με απαλλάξει από τις ενοχές μου.

Από τον Baudelaire λοιπόν και ύστερα, spleen σημαίνει αναίτια μελαγχολία και ανία, αηδία για τη ζωή. Στη νεοελληνική ποίηση, εισηγητής του spleen θεωρείται ο Κώστας Ουράνης, με την ομώνυμη συλλογή του (1912).

Στον όρο βέβαια εντάσσεται η μελαγχολία ανεξαρτήτως ώρας και στιγμής. Εγώ εστιάζω στις πορτοκαλί ώρες, όπως και ο συγγραφέας που προανέφερα, καθώς διακρίνω πως πρόκειται για μια «υποκατηγορία» της μελαγχολίας η οποία ουκ ολίγους διακατέχει.

Διαβάζουμε διάφορα, για διαταραχές, ψυχικές ασθένειες και αδυναμίες. Κυρίως όταν «γιορτάζουμε» κάποια παγκόσμια ημέρα. Μονάχα τότε νιώθουμε δυνατοί και ίσοι, ικανοί να πούμε σε όλο τον κόσμο ότι, ει, δεν νιώθω πάντα καλά, κι αυτό δεν είναι κακό. Δεν θα μιλήσω με όρους χιλιοπαιγμένους τόσο που έχουν χάσει τη σημασία τους. Θα μιλήσω για την μελαγχολία του δειλινού. Σήμερα που δεν γιορτάζουμε τίποτα και που η μέρα ίσως δεν είναι αρκετά ενδυναμωμένη συναισθηματικά ώστε να δέχεται εξομολογήσεις τέτοιου είδους.

Θυμάμαι την πρώτη φορά που κατάφερα να βάλω σε λέξεις αυτό που ένιωθα. Βγήκε από μέσα μου σαν ένα βάρος να είχε ορθωθεί μπροστά μου επιτέλους παίρνοντας σάρκα και οστά, αφήνοντας με επιτέλους να το γνωρίσω. Και ήταν τόσο μεγάλη η έκπληξη όταν αυτό τελικά συνέβη, αφού η κατανόηση που έψαχναν τα συναισθήματά μου μεταμορφωμένες σε λέξεις, προήρθε από την μητέρα μου, μια γυναίκα όμορφη, λογοτεχνίζουσα, ετοιμόλογη και μελαγχολική, τον άνθρωπο από τον οποίο νιώθω αποξενωμένη από τα γυμνασιακά μου χρόνια τουλάχιστον. Σε μια κίνηση που ακόμα και ύστερα από δέκα χρόνια δεν έχω καταφέρει να χαρακτηρίσω λογική, της έγραψα μια καρτ ποστάλ από το Παρίσι. Οι αποστάσεις είναι γνωστό ότι εξομαλύνουν τις γωνίες των σχέσεων αν και ο χρόνος παραμένει ο πιο αυστηρός λαξευτής. Της έγραψα πως, ναι, τώρα την καταλαβαίνω, τώρα καταλαβαίνω γιατί κλαίει όταν πέφτει ο ήλιος. Όταν η καρτ ποστάλ έφτασε στην Ελλάδα, η μητέρα μου με πήρε τηλέφωνο κλαίγοντας. Ήταν από τα λίγα σημεία επαφής μας. Αλλά ήταν αρκετό.

nature-2806211_1280


Από κει και ύστερα έδωσα πλέον και επίσημα στον εαυτό μου την άδεια να κρύβεται όταν ο ουρανός πυρώνει. Πολλοί εκεί έξω καταλαβαίνετε τι εννοώ. Το πρωί κυκλοφορούμε τον καλό μας εαυτό. Συνήθως ξυπνάμε νωρίς και έχουμε μια ακατανίκητη επιθυμία να αδράξουμε τη μέρα. Η πόλη είναι όμορφη, όχι, η πόλη είναι μαγική, τα πουλιά κελαηδάνε και αυτό είναι υπέροχο, και κοίτα πόσο ροζ είναι αυτό το τριαντάφυλλο! Πολλοί θα μας πούνε διασκεδαστικούς, το χιούμορ είναι πάντα παρόν και σε μεγάλες δόσεις, και σίγουρα μας χαρακτηρίζουν αισιόδοξους. Είμαστε αυτοί που βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο. Μέχρι τη δύση. Την ώρα που τα σύννεφα φλέγονται κάθε απόγευμα, φλέγεται μαζί τους κι ένα κομμάτι της ψυχής μας. Καίγεται κανονικά, δηλαδή. Μαυρίζει και γίνεται κομματάκια σαν χάρτινο παιχνίδι. Μέχρι να ξαναβγεί ο ήλιος, η ζωή γίνεται μάταιη, ο κόσμος άσχημος και το πηγάδι βαθύ. Ξέρεις ότι δεν θα βγεις ποτέ από εκεί μέσα. Γιατί δεν θέλεις. Ο κόσμος σου όλος γίνεται μια στενή γωνιά στο δωμάτιο και τα κρύα πλακάκια και στριμώχνεσαι όλο και πιο μέσα, λες και ο τοίχος θα ανοίξει και θα σε εξαφανίσει λυτρωτικά. Μπορεί να χτυπάει το τηλέφωνο, μπορεί να είναι η ώρα που θα συναντούσες τους φίλους σου για καφέ, αλλά στη γωνία που βρίσκεσαι τώρα δεν έχει νόημα να πας πουθενά.

Νόημα σε ολόκληρη την πλάση αυτή την ώρα έχει μονάχα το να βουτήξεις από την κορυφή μέχρι τα νύχια μέσα στο πιο βαθύ μαύρο του κόσμου, και ίσως τότε να καταφέρεις λιγάκι να εξιλεωθείς για την μίζερη ύπαρξη που σέρνεις στη γη αναίτια.

Υπάρχουν και οι τυχεροί, όπως ακριβώς ο ήρωας του βιβλίου που προανέφερα, εκείνοι που βρίσκουν καταφύγιο στην τέχνη. Περήφανα μπορώ να πω πως ανήκω σε αυτή την κατηγορία, αφού βιώνοντας πλέον αυτή την ιδιαίτερη κατάσταση δεκαπέντε χρόνια τώρα, έχω φτιάξει μια αξιόλογη βιβλιοθήκη, στο πλάι μου πάντα έχω βιβλία που τα απογεύματα μοιάζουνε τόσο με σωσίβια, και έχω τόσο ταΐσει τα μάτια μου και το μυαλό με άπειρα μικρά και μεγάλα κινηματογραφικά διαμάντια, μια, δύο και τρεις ταινίες την ημέρα ώσπου στο τέλος να ξεχάσω ποιες δαιδαλώδεις σκέψεις με έφεραν στην οθόνη εξ αρχής. Η τέχνη ήταν, είναι και θα είναι ένα δωμάτιο που δεν κοστίζει τίποτα και χωράει τόσα πολλά.

Όλα αυτά βέβαια ούτε που τολμάς να τα εξηγήσεις στους κοντινούς σου. Όταν σε καλούν να βγείτε προβάλεις δικαιολογίες και σχεδόν με έναν μαζοχιστικό και ερεθιστικό τρόπο τυλίγεις την κουβέρτα γύρω σου τώρα που η πόρτα είναι κλειδωμένη και κανένας δεν μπορεί να σε βρει.

Και τους αφήνεις όλους κλειδωμένους απ’ έξω να αναρωτιούνται. Και λες πως το χρωστάς στον κόσμο τούτο να μείνεις μέσα μια Παρασκευή για να ξεδιπλώσεις το νήμα του μάταιου ζην. Καλά τα κατάφερες και σήμερα, σωστά;

Λάθος.

Κι αφού είναι μέρα εξομολόγησης, θα εξηγηθώ. Μια Κυριακή μουντή και σιωπηλή έτυχε το απόγευμα να μην με βρει μόνη, αλλά κουλουριασμένη σε μια αγκαλιά. Ο ήλιος έπεφτε κι εγώ ήξερα ότι βρίσκομαι στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή. Ενώ θα έπρεπε να κοιμάμαι κοίταζα τον τοίχο με γουρλωμένα μάτια και προσπαθούσα να αναπνεύσω κανονικά ενώ σκεφτόμουν ότι οι δρόμοι αυτής της πόλης είναι ποτισμένοι με δυστυχία. Όσο το δωμάτιο σκοτείνιαζε τόσο τα δάκρυα έτρεχαν και οι ώμοι αναπόφευκτα άρχισαν να συσπώνται. Κατάλαβε ότι κλαίω. Και ήθελε να μάθει το γιατί. Πως να μην θέλει άλλωστε όταν τα πρωινά με βλέπει να κελαηδάω από δωμάτιο σε δωμάτιο σαν να είναι η καλύτερη μέρα της ζωής μου; Με ξάφνιασε. Όσο τον ξάφνιασα κι εγώ, ψελλίζοντας το τυπικό «δεν κλαίω» μέχρι να καταλάβω ότι απέναντι μου έχω έναν άνθρωπο που με αγαπάει και θέλει να ξέρει. Και όταν του μίλησα, σα να ξημέρωσε λιγάκι. Δεν το είχα ξανακάνει και δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα χρειαστεί. Νόμιζα πως ή ξέρεις ή δεν ξέρεις.

Αλλά οι άνθρωποί σου δεν χρειάζονται να ξέρουν για να είναι δίπλα σου. Απλά να καταλαβαίνουν. Γι΄ αυτό μίλα τους. Πες τους τις σκοτεινές σου σκέψεις και τη θεωρία σου για το θάνατο. Πες τους για τις αποτυχίες σου και όλα όσα νόμιζες πως θα έφτανες και δεν άγγιξες. Άλλωστε αύριο θα τα έχεις ξεχάσει. Οι άνθρωποι που μας αγαπάνε δεν ξέρουν τι γίνεται μέσα στο κεφάλι μας. Αλλά θέλουν να ξέρουν ότι χρειάζεσαι μια αγκαλιά και μια μοιρασμένη σιωπή. Κι εσύ θέλεις να το ξέρουν.

Γιατί οι άνθρωποι, οι δικοί σου άνθρωποι, δεν είναι δωμάτια. Δεν σε κλείνουν μέσα τους. Είναι κόσμοι ανοιχτοί, κι εσύ περπατάς σε κάθε τους μονοπάτι, διαλέγεις το δρόμο που θα σε βγάλει όπου χρειάζεσαι κάθε φορά. Κανείς μέχρι τώρα δεν με έχει κάνει να επανεξετάσω τις μηδενιστικές μου θεωρίες, και είναι αδύνατον να με πείσουν ότι όλοι ήρθαμε εδώ για κάποιο λόγο. Αλλά χωρίς τη στήριξή τους μάλλον θα έμενα ξύπνια μέχρι να ξημερώσει.

Μια από τις ελάχιστες φορές που λογομάχησα με τον πατέρα μου ήταν όταν του είπα πως πιστεύω ότι η ζωή δεν έχει νόημα. Μου απάντησε πως το νόημα της ζωής είναι να καταφέρνεις πράγματα, να κάνεις οικογένεια, να σε θυμούνται. Όχι, του είπα, αυτό είναι το νόημα που έχεις βρει εσύ για την δική σου ζωή.

Εγώ το δικό μου νόημα ακόμα το ψάχνω. Αποφεύγω τις έρευνες τα απογεύματα φυσικά, αλλά τείνω να καταλήξω πως οι άνθρωποι που με αγαπάνε και αγαπώ, αυτοί που επέλεξα να βάλω στις μέρες και τις νύχτες της μικρής αυτής ζωής μου, αυτοί είναι το δικό μου προσωπικό νόημα για να προχωρώ. Και αξίζουν να ξέρουν γιατί κλαις τις πορτοκαλί ώρες.

Σχετικά Άρθρα
 


Σχετικά με τον αρθρογράφο:
Έχει γράψει 95 Άρθρα

Γεννήθηκε πριν κάμποσα χρόνια στην Πάτρα, κι από τότε ψάχνει τον τόπο που θα την κρατήσει. Σπούδασε δημοσιογραφία και φωτορεπορτάζ και προσωρινά ζει και εργάζεται στην Αθήνα, συγκατοικώντας με ένα μεγάλο σκύλο. Ξοδεύει την ενέργειά της σε ταξίδια, λογοτεχνία, μελαγχολικές μουσικές, όμορφες ταινίες και καλό φαγητό. Παρ’ ότι εκ φύσεως πεσιμίστρια, πιστεύει πως η ομορφιά της ζωής υπάρχει παντού, και αυτό προσπαθεί να αποτυπώνει με τις φωτογραφίες και τα κείμενά της. http://syn-grafika.blogspot.gr/ http://naliaginger.tumblr.com/

LEAVE YOUR COMMENT

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to Top